Hoe wetenschap en moderne maatschappij van elkaar kunnen leren

Binnen een marktkapitalistische economie wordt uitgegaan van de calculerende homo-economicus, die competitief, rationeel, berekenend en altijd bezig is met het maximaliseren van zijn eigen materiële welzijn. Deze zin samen met de titel ‘Moraal en maatschappij; een onderzoek naar de invloed van het kapitalisme op ons samenwerken’ kennen een sterk karakter van verborgen aannamen. Iets wat volgens de richtlijnen van de objectieve wetenschap niet thuishoort in een paper.

Regelmatig krijg ik dan ook als feedback op het onderzoekopzet van mijn papers dat ik erom moet denken dat ik me niet te veel moet laten leiden door mijn eigen waarden. Toch denk ik dat dit iets is waar vele studenten mee kampen. Uit de lessen van de schrijfpractica en daarbij het leren schrijven volgens de strikte en saaie regels van de wetenschap, kan ik me nog goed herinneren dat menigeen zich beperkt voelde bij het schrijven. De discussie of er echt een bron moet bij de zin ‘water kookt bij 100 graden Celsius’ zal ik dan ook niet snel vergeten.

Verwijzingen naar erkende wetenschap staat centraal voor betrouwbaarheid en objectiviteit. Het belang van publicaties en aanzien is niet meer weg te denken uit de wetenschappelijke wereld. Het leren schrijven volgens de regels van de wetenschappelijke wereld wijken daarmee ook erg af van de structuren van de westerse maatschappij die wij kennen. Deze maatschappij kent drie grote actoren: politiek, media en commercie. Samen creëren zij de maatschappij met haar eigen werkelijkheid en feiten, oftewel ons wereldbeeld. Een realiteit die wordt gebaseerd op flitsnieuws en retoriek en zo vorm geeft aan de structuur van de samenleving en ons gevoel van waarheid.

Zo gek is het dus niet dat we even moeten wennen aan het feit dat we onze waarheid binnen de wetenschap moeten onderbouwen. Dat kan soms saai zijn, die saaiheid is dan ook precies datgene wat niet werkt binnen de politiek, media en commercie en is voor mij precies de reden waarom ik wetenschap uiteindelijk juist zo waardeer. Toch wil ik daaraan toevoegen dat die verborgen aannamen en gedrevenheid door waarden en ideologie de wetenschap soms ook wel verder kunnen helpen. Al was het maar om enkel een onderzoek op te zetten met het enthousiasme uit je eigen overtuiging. Want na een halfjaar onderzoek naar samenwerking binnen het kapitalistisch systeem kan ik dan ook niet anders dan concluderen dat de homo-economicus niet bestaat. Het is een product van de ideologie, en daarmee de verborgen waarden die als basis dienen voor het marktkapitalisme wat al zolang centraal lijkt te staan binnen de Westerse samenleving.  

Petra van der Kooij

Tweet