Beste medestudenten en andere aanwezigen,
Toen mij een tijdje geleden gevraagd werd om hier iets te vertellen over excellentie leek me dat meteen heel leuk, maar ik kreeg er ook meteen een rare bijsmaak van in mijn mond. Die werd veroorzaakt door het woord ‘excellentie’.
Ik ben nu een jaar voorzitter van de ASVA studentenunie en hoe vaak dan het woord excellentie voorbijkomt, zal je nog verbazen. Ik heb me in het begin dan ook vaak afgevraagd wat het woord precies betekent. En daar blijkt geen eenduidig antwoord op te zijn.
Het viel me op dat beleidsmakers het woord graag gebruiken voor opleidingen die aan hun meetinstrumenten voldoen. Haalt een opleiding zijn rendementen? Dan is zo’n opleiding excellent. Ze kijken niet naar de tevredenheid van de studenten of hoe ontwikkeld het verenigingsleven is.
Universiteitsbestuurders en docenten gebruiken het woord echter voor hun ideale student: een boekenworm die in vier jaar afstudeert met alleen maar achten. Deze student heeft op een of andere manier geen bijbaantje nodig en is bereid naast het basisprogramma van 40 uur per week nog een honoursprogramma van 20 uur te volgen: de excellente student.
Het woord ‘excellentie’ kent geen definitie maar drukt een gevoel uit. Iets wat je heel erg leuk vindt, en waar je graag méér van zou willen zien, noemen mensen graag excellent. Daarom dacht ik: ik ga vandaag ook, vanuit mijn visie als student, een betekenis aan het woord excellentie geven: het excellente hoger onderwijs.
In excellent hoger onderwijs heeft de student de maximale mogelijkheden om zich te ontplooien en het beste uit zichzelf te halen. Hiervoor zijn drie kernbegrippen van levensbelang: tijd, inspiratie en ‘het beste uit jezelf kunnen halen’.
Om te beginnen met tijd: een student die maximaal bijleend wordt geacht rond te komen van 700 euro per maand! Zet ff snel de vaste lasten van een student op een rijtje en je zit al op die 700 euro. Geen wonder dat studenten naast hun studie gemiddeld een bijbaan van 16 uur per week hebben. Zonde van de tijd, maar op dit moment noodzakelijk. Hounoursprogramma’s zijn leuk, maar je moet er maar wel de tijd voor hebben. In excellent hoger onderwijs hebben studenten de financiële mogelijkheid zich helemaal te wijden aan hun studie.
Ten tweede: inspiratie. ‘Studenten zijn lui’ is een veelgehoorde uitspraak. Niets is minder waar. Maar als ik in een zaal zit met 600 man en een hoogleraar die eruit ziet alsof hij het liefst weer verder wil met zijn onderzoek, vind ik het moeilijk de motivatie op te brengen om die 200 pagina’s voor volgende week te lezen. Dat is geen luiheid, maar slecht onderwijs. In excellent hoger onderwijs zijn de docenten inspirerend en dagen ze je er uit. Een acht haal je niet omdat je anders een boete krijgt, maar omdat je docent je weet te motiveren en inspireren. Nog te vaak bieden wij grootschalig bulkonderwijs aan, alsof hetzelfde recept voor iedereen werkt. Excellent hoger onderwijs biedt kleinschalig en inspirerend onderwijs aan iedereen, zodat de docent zijn studenten kent en ik niet 0589489, maar Martijn ben.
En dan tot slot ‘het beste uit jezelf kunnen halen’: ‘de’ student bestaat namelijk niet. Je hebt studenten die voornamelijk geïnteresseerd zijn in theorieën en studenten die liever de praktijk opzoeken. Studenten die liever bij een studievereniging zitten en studenten die de voorkeur geven aan het studentencorps. Je hebt studenten die liever 30 punten bij een andere studie halen, terwijl anderen liever stagelopen bij een multinational. Wat dat betreft zijn studenten net echte mensen.
Excellent Hoger Onderwijs is onderwijs dat al deze studenten biedt wat zij willen zodat de student het beste uit zichzelf kan halen. Excellent hoger onderwijs biedt zowel een goed stagebureau, als de mogelijkheid om punten te halen buiten je eigen discipline. Er zijn hounoursprogramma’s, extra vakken en extra literatuur voor die studenten die daar behoefte aan hebben en als je dat niet hebt, word je niet weggezet in een massaal college.
Excellent hoger onderwijs biedt ook een groot en gedifferentieerd verenigingsleven. Sociale contacten met je medestudenten zorgen voor betrokkenheid bij je opleiding. Daarnaast bieden verenigingen studenten de mogelijkheid ervaring op te doen als bestuurder. Want de student die studeert en daarnaast tijd in zijn studievereniging stopt, is net zo excellent als die student die naast zijn studie een hounoursprogramma volgt.
HBO’s en Universiteiten werken intensief samen, niet om naar elkaar toe te groeien, niet zodat de universiteit praktijkgerichter wordt of het HBO een soort semi universiteit, maar om hun studenten zo snel mogelijk op de juiste plaats te krijgen. Ze doen er alles aan om studenten te helpen zo snel mogelijk de plek te vinden waar zij het beste tot hun recht komen. Ze gaan uit van hun verschillen en putten daar kracht uit. Studenten met een voorliefde voor theorieën en abstract denken horen thuis op de universiteit, praktijk gerichte studenten op het HBO.
Is dit allemaal een utopie? Misschien. Maar niet meer een utopie als al die andere vormen van excellentie. Uiteindelijk creëert excellent hoger onderwijs vanzelf excellente studenten. Studenten hebben het niet makkelijk, zijn niet lui en al helemaal niet ongeïnteresseerd. Instellingen en de overheid moeten er alles aan doen iedere dag weer een stukje dichter bij dat excellente Hoger Onderwijs te komen. Zowel de bevindingen uit het onderzoek naar honneursprogramma’s, als het advies over studentenparticipatie zijn een goede stap richting dat excellente Hoger Onderwijs. Nu de rest nog.
Uitgesproken op het TALK! (het debat in de WAS) door Martijn Weeda, voorzitter van ASVA.